رفتن به مطلب
Added by Amir

پست های پیشنهاد شده

خلاصه داستان[ویرایش]

آهوخانم ـ زن زحمتکش و بردبار ـ نمونۀ واقعی زن ایرانی است: زنی بزرگوار که حق و حقوقی ندارد، و همین سبب خواری اوست. تصویر واقع‌گرایانه افغانی، بیمارگونگی تصورات اغلب نویسندگان این دوره نسبت به زن ایرانی را برملا می‌کند.

از فصل دوم به بعد، آهوخانم محور داستان قرار می‌گیرد و طرح رمان به یاری او بسط می‌یابد، آدم‌ها و ماجراها گرد او شکل می‌گیرند. آرامش و قابل اعتماد بودن آهوخانم آنچنان بر تمامی داستان تأثیر می‌گذارد که حتی در صحنه‌هایی که حضور ندارد، وجودش محسوس است. در عین حال پیوستگی متقابل او به آدمهای دیگر، سبب استحکام ساختمان اثر می‌شود. در فصل سوم با خصلت‌ها و گذشته هما آشنا می‌شویم: زنی بلهوس، سرکش و «متجدد». زنی که می‌خواهد از پیله‌ای که جامعه و سنت‌ها بر دورش تنیده‌اند درآید، اما به علل متعدد گمراه می‌شود. هما در سراشیب سقوط اخلاقی به دسته ی مطرب‌ها می‌پیوندد و رقاص می‌شود. سیدمیران به نجات او از ابتذال می‌اندیشد. عشق جوانانه پیرمرد را سودایی کرده است. اسیر افسون هما، روزهایی رؤیایی و خوش بر او می‌گذرد. عاقبت بنیه مالی و توجیه‌های اخلاقی کار را آسان می‌کند: در صبحی آرام، هما همراه سیدمیران وارد خانه می‌شود. از آن پس، خانه صحنه تنازع بقایی وحشیانه می‌شود؛ تنازع بقایی که در جریان آن آهوخانم تغییر می‌کند و به آگاهی ارزشمندی دست می‌یابد. هما به عقد سیدمیران درمی‌آید و هووی رسمی آهوخانم می‌شود. آهوخانم صبورانه از کانون خانوادگی‌اش دفاع می‌کند و هما با حوصله به راندن او از صحنه مشغول می‌شود. اما دفاع یأس‌آمیز آهوخانم –توسل به همسایگان و دوستان، دعا ونذر و جادو- نتیجه‌ای نمی‌دهد و او روز به روز بیشتر عقب‌نشینی می‌کند.

افغانی هفت سال از زندگی یک خانواده متشنج را با توالی منظم زمانی بازآفرینی می‌کند و به جای انتخاب لحظه‌های مناسب از زندگی، تمامی ریزه‌کاری‌ها را با تفصیلی به سبک بالزاک ارائه می‌دهد؛ یعنی به جای زمان داستانی (که پیراسته و انتخاب شده زمان زندگی است)، زمان زندگی را دنبال می‌کند. به همین دلیل، رمان آکنده از قطعات یکنواختی است که حذف آنها نقاط عطف زندگی آدم‌های داستان را برجسته‌تر می‌کند.

در خانه سیدمیران کشمکش‌ها به اوج می‌رسد، سیدمیران که در خشم و شهوتی دیوانه‌وار می‌سوزد، آهو را به طرزی مرگبار کتک می‌زند و از این پس او زن زیادی خانه می‌شود. دوران لذت‌های خوابناک سیدمیران و هما فرا می‌رسد: سید در جشن کشف حجاب به مجلس معارفه در سالن شهرداری می‌رود (افغانی توصیف مستند و ارزشمندی از نخستین روزهای کشف حجاب به دست می‌دهد)؛ به هما اجازه می‌دهد با لباس‌های هوس‌انگیز به خیابان برود؛ برای اولین بار در عمرش صورت خود را با تیغ می‌تراشد و لباس‌های مد روز می‌پوشد؛ با هما شراب می‌خورد و به سینما می‌رود. پوسته‌های سنتی را یکی پس از دیگری فرو می‌ریزد و می‌کوشد به رنگ طبقه متوسط جدید و رو به رونق درآید.

هما که به تساوی حقوق زنان با مردان می‌اندیشد، از «اصلاحات» رضاشاه حمایت می‌کند. اما این اصلاحات که از «بالا» انجام می‌شود و توسط پشت میزنشین‌ها و چکمه‌پوش‌ها اشاعه می‌یابد، از عوامل سوق‌دهنده همای بی‌فرهنگ و بی‌تجربه به گمراهی است. هما –دلگیر از ملال شهرستان- از تنهایی عمیقی رنج می‌برد و گریزگاهی می‌جوید. اما به روشنی نمی‌رسد. از در بسته‌ای به در بسته دیگری می‌خورد و به مرور در لجنزار زندگی غیرانسانی فرو می‌رود. توصیف عذاب روحی او، با تصویر دنیای مبتذلی که زمینه‌ساز سقوط زن است، همراه می‌شود و رمان افغانی را صاحب اعتباری اجتماعی می‌کند. هما –چون آهوخانم- خواستار حرکت است، اما در محیط راکد و اسیر تعصب و خودپرستی، حرکتش رو به جلو نیست، کورکورانه و نابخردانه است؛ پس به سوی پرتگاه می‌رود و سیدمیران و آهو را هم با خود می‌برد و سید، این خرد بورژوای آزمند، خودخواه و نفس‌پرست را در شعله هوس‌های خویش می‌سوزاند. سید که نمی‌تواند در تحولات اجتماعی و دگرگونی‌های طبقاتی که به نفع سرمایه‌داری به وقوع می‌پیوندد نقشی مناسب ایفا کند، به تدریج تمام ثروتش را از دست می‌دهد و به قاچاق رو می‌آورد و چون کاملاً درمانده می‌شود به آهوخانم پناه می‌برد.

فقر که می‌آید روابط هما و سید به هم می‌خورد. هما می‌خواهد طلاق بگیرد و سید، که شهوت از او دیوی ساخته است، آهوخانم را از خانه می‌راند و به او می‌گوید برود فاحشه‌خانه یا قبرستان. آهوخانم نیز در برابر این همه خواری نمی‌شورد، بردگی این زندگی ذلیل را بی‌چون و چرا می‌پذیرد، چون جامعه او را صاحب حقی نمی‌داند. آهوخانم خانه را ترک می‌کند و به ده می‌رود و سید به فکر می‌افتد که با هما به سفری بی‌برگشت برود. آهوخانم وقتی خبردار می‌شود، صبر و بی‌تفاوتی را به کناری می‌نهد، خود را به گاراژ می‌رساند و سید را با فضیحت به خانه برمی‌گرداند. این است آن آگاهی که درموردش صحبت کردیم: سیر داستان، زن بینوا را از تحمل خفت و خواری برحذر می‌دارد و از او می‌خواهد برای حفظ زندگیش به مقابله برخیزد. هما با راننده اتومبیل شهر را ترک می‌کند. زن نگون‌بخت جز در به دری چاره‌ای ندارد. زندگی‌اش سرابی است ملال‌خیز و بی‌سرانجام. آهوخانم شاد از بازیافتن شوهر، می‌رود تا بار دیگر زندگی درهم شکسته‌ای را سامان بخشد.

 

بیوگرافی نویسنده این کتاب و شروع این داستان:

 

علی‏ محمد افغانی، متولد 1305 در کرمانشاه است. وی تحصیلات متوسطه را در کرمانشاه گذراند و برای ادامه تحصیل به تهران آمد و وارد دانشکده افسری شد. به علت ممتاز بودن موفق به اخذ بورس تحصیلی برای امریکا شد و در همانجا بود که با ادبیات و رمان آشنا گردید. در سال 1333 حین بازگشت از امریکا، دستگیر و به زندان قصر منتقل شد. در زندان نخستین جرقه‏های نگارش رمان شوهر آهوخانم ، که هفت سال از زندگی یک خانواده را به تصویر می‏کشد و حکایت ماجراهای پرکش و قوس و جذاب سید میران سرایی با همسرش آهو و میهمان ناخوانده و همسر دومش هماست، زده شد. این رمان یکی از مهمترین رمان‏های کلاسیک ایرانی نام گرفت و در سال 1340 و از سوی انجمن کتاب ایران به عنوان رمان برگزیده انتخاب شد. افغانی در سال‏های بعد نیز کتاب‏هایی به چاپ رساند از جمله: شادکامان دره قره‏سو، شلغم میوه بهشته، سیندخت، بافته‏های رنج، دکتر بکتاش، همسفر و بوته‏زار. خاطرات زندان تازه‏ترین اثر اوست که به زودی از سوی انتشارات نگاه به چاپ خواهد رسید. علی محمد افغانی سال‏هاست که ساکن امریکاست.

شوهر آهو خانم نام کتابی اثر علی محمد افغانی است .شوهر آهو خانم نخستین اثر نویسنده ی آن محسوب می‌شود که با استقبال بی نظیری در بازار کتاب ایران رو به رو شد. انتشار این رمان حجیم در سال ۱۳۴۰ حادثه‌ای مهم در بازار کتاب و ادبیات داستانی ایران بود.علی محمد افغانی این رمان را در سالهای زندان-۱۳۳۳ تا ۱۳۳۸ – نوشته است و پس از خروج از زندان اقدام به چاپ آن با هزینه ی شخصی می‌کند زیرا ناشری حاضر به مخاطره برای چاپ بر روی داستان بلند یک نویسنده ی ناشناس نمی‌شود.

قلم محمد علی افغانی در ساختن تصاویر بسیار تواناست و از پس بیان جزئیات با ظرافتی خاص بر آمده است. امّا بیشتر به جنبه‌های ظاهری توجّه شده است. خواننده ی کتاب هنگام مطالعه می‌تواند تصاویر خانه را به آسانی با توضیحات ظریف نویسنده در ذهن بسازد.خواننده حتی جزئی ترین اجزای چهره و اندام شخصیّت‌های قصّه، حتی فرعی ترین اشخاص، را در ذهن می‌بیند.

داستان در سال ۱۳۱۳ در کرمانشاه رخ می‌دهد و درون مایه اصلی داستان با واقعیّت اسف بار زندگی زنان در لایه‌های پائینی جامعه در آ ن سالها ارتباطی نزدیک دارد و در نکوهش آئین چند همسری است. در این رمان مناسبات خانوادگی و ضوابط احساسی و عاطفی مرتبط بدان بازنمایی شده است. این کتاب جایزه بهترین رمان سال را از آن خود کرد[نیازمند منبع]

 

 نقد رمان شوهر آهو خانم: 

 

شوهر آهو خانم نخستين اثر نويسنده آن بود و از همان نخستين ماه های انتشار با اقبال گسترده بازار کتاب ايران رو به رو رو شد تا جائی که از آن به عنوان يکی از پرفروش ترين رمان های صد ساله اخير ايران ياد می کنند.
«داستان در سال ۱۳۱۳ در کرمانشاه رخ می دهد اما درون مايه اصلی و فضای رمان، که با سرنوشت ، مبارزه و تحول زنی از لايه های پائين جامعه ايرانی گره خورده است، از زمان وقوع داستان فرارفته و در پرتو بازتوليد جامعه و فرهنگ مردسالار، جذابيت موضوعی خود را تا کنون حفظ کرده است.»
اما ارزش های هنری، ساختاری و جامعه شناختی رمان شوهر آهو خانم نيز چندان پر رنگ بود که اين اثر را به عنوان يکی از موفق ترين نمونه های مکتب رئاليزم اجتماعی در ادبيات داستانی زبان فارسی و در رمان نويسی ايران تثبيت کرد هر چند علی محمد افغانی در آثار بعدی خود موفقيت تجاری و اعتبار ادبی نخستين اثر خود را تکرار نکرد . رمان شوهر آهو خانم رنج و درد زن ايرانی را در جامعه ای مردسالار در قالب پيرنگی پر کشش و جذاب تصوير می کند. زن اول قهرمان رمان نه از لايه های مرفه و برخوردار از امکانات که از لايه های پائين جامعه برخاسته، در کشمکشی جدی برای حفظ زندگی خود در برابر جامعه مردسالار قد بر می افرازد و نمونه ای واقعی و نه نمايشی از مبارزه زن ايرانی را برای حقوق خود در دگرگونی خود،آدم ها و محيط اطراف خود تجسم می بخشد
داستان از منظر راوی دانای کلی روايت می شود که به دليل دراز گوئی، قطع نامناسب و مکرر روايت با سخنرانی های طولانی ملال آور و تصنعی ضرباهنگ رمان را کند می کند اما شخصيت پردازی و فضا سازی زنده و استادانه نويسنده، تصوير داستانی تضادهای پيچيده درونی آدم های داستان و بازآفرينی خلاقانه موقعيت اجتماعی و داستانی رمان، شوهر آهو خانم را از سقوط به ادبيات عامه پسند نجات داده و جايگاه آن را در مرز پاورقی های پرخواننده و اثری جدی و ماندگار حفظ می کند.
نويسنده رمان شوهر آهو خانم که بر زندگی مردم عادی، آدم ها و فضای داستان خود وقوف دارد، با زبردستی سه شخصيت اصلی رمان خود، سيد ميران ۵۰ ساله، آهو خانم همسر و هما معشوقه او را با تضادها، گرايش ها و درگيری های عميق روان شناختی،که در بافت رمان درونی شده اند، تصوير و ساختار اجتماعی و فرهنگی جامعه ايرانی را در پيرنگ رمان خود بازآفرينی می کند.
پيش از انقلاب اسلامی بر اساس رمان شوهر آهو خانم فيلمی به همين نام به کارگردانی داود ملاپور نيز ساخته شد.
علی محمد افغانی در ۱۳۰۳ در کرمانشاه متولد شد، در جوانی به سازمان نظامی حزب توده پيوست و در سال ۱۳۳۳ بازداشت و حدود ۵ سال زندانی شد.
افغانی نوشتن رمان شوهر آهو خانم در را در زندان آغاز کرد. پس از آزادی از زندان اثر خود را به ناشران عرضه کرد اما هيچ ناشری در آن روزگار کتاب او را، که در پنج دهه گذشته از پرفروش ترين کتاب های زبان فارسی بوده است، چاپ نکرد چرا که به گمان ناشران انتشار کتابی حجيم به قلم نويسنده ای ناشناس خطر بر باد رفتن سرمايه را به دنبال داشت. افغانی نخستين چاپ رمان را با سرمايه شخصی خود منتشر کرد اما شوهر آهو خانم در همان نخستين ماه های انتشار و پس از آن تجديد چاپ های مکرر را برای نويسنده و ناشران آن به ارمغان آورد.
علی محمد افغانی تا کنون آثاری چون شادکامان در قره سو، سيندخت،شلغم ميوه بهشته، بافته های رنج، بوته زار، دکتر بکتاش، همسفرها، دختر دائی پروين، صوفی صحنه، دنيای پدران و دنيای فرندان را به فارسی و دو رمان ماه در فراز جبهه و دختری از شهرستان را به زبان انگليسی منتشر کرده است. در چاپ دهم رمان شوهر آهو خانم نقد و نظر برخی از منتقدان ايرانی نيز منتشر شده است.

منتقد:  فرج سرکوهی

  • تشکر 6

به اشتراک گذاری این ارسال


لینک به ارسال
به اشتراک گذاری در سایت های دیگر
مهمان
این موضوع برای عدم ارسال قفل گردیده است.

درباره نودهشتیا

نودهشتیا اولین کتابخانه مجازی دانلود رمان میباشد که با هدف ترویج فرهنگ کتابخوانی و حمایت از نویسندگان فارسی زبان آغاز به کار کرده است و بیش از یک دهه است در راستای این اهداف در حال فعالیت و خدمت رسانی به هموطنان عزیز است.

امکانات اضافی

×